Hark the herald angels sing

Hark! The Herald Angels Sing…

…is geschreven door Felix Mendelssohn-Bartholdy. Dat heb ik altijd gedacht en staat er meestal ook boven. Toen ik op zoek was naar een interessant kerstnummer voor een nieuw artikel kwam ik uit op Hark! the Herald Angels Sing wat door bijna ieder koor in de kerstperiode wel gezongen wordt in een bijna eindeloze reeks variaties en bewerkingen. En allemaal verschillend maar de naam Mendelssohn staat er bijna altijd boven, meestal gevolgd door: gearrangeerd door….. Ik was eerlijk gezegd van plan om wat over het stuk te vertellen, waarom Mendelssohn het componeerde, voor wie, ter gelegenheid waarvan… dat soort dingen. Het liep allemaal anders.

Toen ik wat begon te lezen over het stuk was het eerste wat opviel: Hark! the herald angels sing, oorspronkelijk gecomponeerd door Charles Wesley als ‘Hark how all the Welkin rings’. (Welkin, een oud Engels woord kun je het beste vertalen als de hemel, of het firmament). Toen werd dat hele ‘gecomponeerd door ….’ al meteen interessant en zette ik mijn oorspronkelijke opzet snel opzij.

De ontstaansgeschiedenis

Zoals zo vaak nam men het vroeger niet zo nauw met het begrip copyright. Gelukkig maar want anders zou de muziekgeschiedenis een stuk saaier zijn geweest. Zo zijn heel veel bekende werken alleen bekend geworden door wat anderen ermee gedaan hebben. Of dat nu geldt voor klassieke werken of de hedendaagse popmuziek maakt niet uit. ‘Make you feel my love’ van Bob Dylan werd pas echt bekend door Adele. Maar terug naar Hark!

Charles Wesley (1707-1788)

Charles Wesley werd geboren in Epworth, Lincolnshire. Hij was de zoon van een Anglicaanse geestelijke en genoot zijn opvoeding en opleiding aan de Christ Church in Oxford, destijds een van de meest aristocratische instellingen die Engeland op dat moment rijk was. Hij richtte daar samen met enkele medestudenten de “Holy Club” op waar ook George Whitefield en later zijn broer John Whesley lid van waren. Gedrieën zouden zij  aan de basis staan van de oprichting van de Methodistische kerk in 1738. Kortom een religieuze familie.

‘Hark! The Herald Angels Sing’ werd zoals gezegd oorspronkelijk geschreven door Charles Wesley als ‘Hark How All The Welkin Rings’. Zijn broer John gaf in 1739 het gezangenboek ‘Hymns and Sacred Poems‘ uit waar dit lied onder nummer 403 in stond. De melodie was anders dan wij die nu kennen en werd ook gebruikt voor andere teksten en gelegenheden waar Pasen er een van was. Dat was in die tijd heel gebruikelijk. Bach paste dit concept ook veelvuldig toe en had onder meer als voordeel dat de kerkgangers al snel vertrouwd waren met de melodie.

In 1758 werd de tekst en titel aangepast door de al eerder genoemde George Whitefield naar het tegenwoordig bekende ‘Hark! The Herald Angels Sing’. Ook de rest van de tekst onderging een grondige revisie. De huidige tekst zoals wij die nu gebruiken dateert zelfs pas van 1961 en komt uit de Carols for Choirs. Voor een overzicht van de drie teksten verwijs ik graag naar de alom geprezen Wiki.

Mendelssohn (1809-1847)

Felix Mendelssohn-Bartholdy werd geboren in Hamburg als eerste zoon van Abraham Mendelssohn en Lea Salomon. Zij behoorden tot een van de meest vooraanstaande joodse families van die tijd (samen met de Rothschilds) en waren de eigenaar van het bankiershuis Mendelssohn in Berlijn. De familie had zich ontworsteld aan de joodse getto’s en Felix werd op 7 jarige leeftijd gedoopt in de hervormde kerk. Omdat Mendelssohn een joodse naam was werd kort gezegd gekozen voor Bartholdy als christelijke achternaam.

Hoewel de jonge Felix (en zijn zus Fanny) al vroeg blijk gaf muzikaal talent te bezitten, hebben zijn ouders, anders dan die van veel andere ‘wonderkinderen’ zoals Mozart en Beethoven, nooit geprobeerd financieel gewin uit zijn talent te slaan. Dit was gezien hun financiële situatie dan ook volstrekt overbodig. Ook heeft Felix nooit geldzorgen gehad dus de ‘struggle for a living’ heeft hij, ook anders dan de meeste musici, nooit gekend.

Zijn muziek werd goed ontvangen, zowel in Duitsland maar vooral ook in Engeland. Op zijn Europese reis die hij ter afsluiting van zijn opleiding maakte kwam hij in Londen terecht. Zowel Londen (en Engeland) als Felix waren erg van elkaar onder de indruk. Het verklaart veel van zijn werken waaronder Ein Sommernachtstraum (Shakespeare), Ouverture Die Hebriden en zijn Schotse symphonie en ook de latere populariteit van zijn werk daar, wat weer van belang blijkt voor het onderwerp van deze blog.

Maar wat is het aandeel van Mendelssohn nou in Hark!? Eerlijk gezegd geen! In 1840 vinden in Leipzig allerlei festiviteiten plaats ter gelegenheid van het feit dat 400 jaar daarvoor de boekdrukkunst werd uitgevonden. Voor de onthulling van een monument van Johannes Gutenberg (de uitvinder van de drukpers) op de Marktplatz wordt hem gevraagd een gelegenheidscantate te schrijven en uit te voeren. Dat werd de Gutenberg-cantate, een kort werk voor mannenkoor, koperblazers en pauken. 7 jaar later overlijdt Mendelssohn en heeft waarschijnlijk zelfs nooit van ‘Hark! The Herald Angels Sing’ gehoord.
Het was de Engelse musicus William H. Cummings die een melodie uit de Gutenberg-cantate nam en er de tekst van George Whitefield onder zette. Op deze manier is zowel de tekst als de melodie van de vergetelheid gered, want zeg nou zelf: wie heeft er ooit van de Gutenberg-cantate gehoord?

Uitvoeringen

Hoewel de melodie van Mendelssohn uiteraard onlosmakelijk verbonden is met ‘Hark! The Herald Angels Sing’ kun je niet zeggen dat hij het ook gecomponeerd heeft. Dat blijkt ook wel uit de enorme hoeveelheid aan uitvoeringen die er te vinden zijn. Voor elke bezetting en stijl kun je je hart ophalen. Van klassiek tot jazz en populair, van koren van 300 man tot soloversies, van het Kings College Choir tot Mahalia Jackson, Nat King Cole en Pentatonix. Ik heb er een paar uitgezocht waaronder enkele van mijn favorieten. Wat er aan beeldmateriaal voorhanden is is helaas beperkt. Zo heb ik van Mahalia Jackson geen bewegende beelden kunnen vinden en dat geldt vreemd genoeg ook voor Pentatonix, tenzij je daar live optredens van ziet. Die zijn dan helaas vaak kwalitatief weer slecht. Dan ga ik toch voor een goede opname.






Tot slot wens ik iedereen die dit gelezen heeft fijne feestdagen

Bronnen: Mendelssohn, door Wenneke Savenije, uitgeverij Gottmer; Wikipedia

Een reactie plaatsen